Digwyddiadau y Gorffennol

CYSTADLEUAETH BALEDI'N CYFLEU YSBRYD Y BECA

Ar nos Wener 4 Tachwedd 2005, daeth Terfysg y Beca yn fyw yng ngeiriau beirdd o bob rhan o Gymru yng Nghystadleuaeth Baledi Bro Beca yn Nhy Bloomfield, Arberth.

Mae'r diolch am lansio’r gystadleuaeth yn ddyledus i ddyfeisgarwch yr Athro Hywel Teifi Edwards. Rhoes yr Athro Edwards her i feirdd Cymru gyfansoddi baledi newydd yn dathlu hanes Terfysg y Beca a chytunodd yn garedig iawn i arwain y gweithrediadau.

Cyflwynwyd cyfanswm o ddeg baled, pump yn y categori Cymraeg a phump yn y categori Saesneg. Roedd llawer o gystadleuwyr wedi teithio cryn bellter i gymryd rhan. Roedd pob ymgais yn emosiynol a phryfoclyd, ac yn tanlinellu arwyddocâd protestiadau cymdeithasol o'r fath o fewn cymdeithas gyfoes.

Beirniadwyd y cynnwys llenyddol gan Merêd Evans a Phyllis Kinney. Mae'r ddau'n adnabyddus fel datgeiniaid ac ysgolheigion canu gwerin Gymreig.

Enillwyd y ddwy wobr gyntaf yn yr adran lenyddol Saesneg, yn gwbl haeddiannol, gan feirdd lleol. Cyflwynwyd y wobr gyntaf o £150 a thlws prydferth, wedi ei lunio gan Roy Thedvall o Grymych, i Chris Stephens o Lawhaden am ei faled yn dwyn y teitl, ‘A Call to Narberth Town’. Aeth yr ail wobr o £100 i Keith Skipper o Faenclochog am faled o'r enw ‘An Amazing Race’. Rhoddwyd y drydedd wobr o £50 i Alun Howell o Gaerffili am ‘The Fields of Gelli Fechan’.

Yn yr adran lenyddol Gymraeg dyfarnwyd y wobr gyntaf o £150 a thlws i Myrddin ap Dafydd o Wynedd, sydd wedi ennill Cadair yr Eisteddfod Genedlaethol ddwywaith, am ei gynnig, ‘Beca a’r Dragoons’. Aled Lloyd Davies o Sir Fflint, perfformiwr a chefnogwr hirhoedlog o'r Eisteddfod Genedlaethol dderbyniodd yr ail wobr o £100 am y faled ‘Llosgwn y Iet’. Dyfarnwyd y drydedd wobr o £50 i'r bardd lleol, Wyn Owens o Fynachlog-ddu, sydd wedi cyhoeddi cyfrol yn ddiweddar, am ei gynnig ‘Merched Beca’.

Beirniadwyd y gystadleuaeth am ‘Berfformiad Gorau'r Noson’ yn Gymraeg ac yn Saesneg gan Robyn Tomos, Swyddog Celfyddydau Gweledol yr Eisteddfod Genedlaethol, a Tegwyn Jones, gynt o Lyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth, y ddau'n hynod wybodus ynghylch canu gwerin yng Nghymru. Rhoddwyd y tlysau i Aled Lloyd Davies am ‘Berfformiad Gorau'r Noson yn Gymraeg’ a rhannwyd y wobr am ‘Berfformiad Gorau'r Noson yn Saesneg’ rhwng Ffion Thomas o Bowys a Cath Morgan o Abertawe

Llun: chwith i'r dde, Keith Skipper, Tegwyn Jones, Chris Stephens, Robyn Tomos, Ffion Thomas, Cath Morgan, Hywel Teifi Edwards, Sarah Pugh - Swyddog Prosiect Bro Beca, Aled Lloyd Davies, Alun Howell, Wyn Owens ac Arthur Thomas ar ran Myrddin ap Dafydd.

Dymuna Prosiect Bro Beca ddiolch i'r holl feirniaid am eu hamser a'u hegni wrth gloriannu'r gystadleuaeth, tasg a wnaed yn andros o anodd oherwydd safon uchel y cynigion. Diolch hefyd i Ann Lewis am gyfieithu ar y noson.

LLun: Cystadleuaeth Baled Brobeca Cynlluniwyd a gwnaed y tlws gan Roy Thedvall

Y noddwyr gwobrau oedd - Texaco, Ivor Rees a'i Feibion, Brodyr Richards, Moduron Midway, Jones Login, Brodyr Young, Menter Iaith Sir Benfro a PLANED. Heb eu cyfraniadau ni fyddai'r noson wedi bod yn bosib.

.

LAWNS CYSTADLEUAETH BALED BRO BECA

Ar nos Wener 8fed Gorffennaf ymunodd Mererid Hopwood, Tecwyn Ifan ac Hywel Teifi Edwards â thrigolion lleol o Sir Gaerfyrddin a Sir Benfro i lawnsio Cystadleuaeth Baled Bro Beca. Nôl ym mis Tachwedd 2004 gosodwyd yr her gan Hywel Teifi Edwards taw dylai pobl Cymru gael eu ysbrydoli i gyfansoddi baledi newydd i gynnal chwedl Rebecca. Yn ystod y lawns fe’m hatgoffodd fod etifeddiaeth Rebecca mor berthnasol heddiw ag yr oedd yn 1839. Tanlinellodd Mererid Hopwood y pwysigrwydd o gofio a dathlu hanes Cymru fel nad yw ein treftadaeth a diwylliant unigryw yn cael ei golli. Ysbrydolodd Tecwyn Ifan y sawl a oedd yn bresenol drwy berfformio nifer o faledi a oedd yn adrodd hanes Rebecca, gan gynnwys un a gyfansoddodd ei hun- ‘Ysbryd Rebecca’.

Ffotograff: chwith i’r dde- Richard Meade ACTT, Tecwyn Ifan, Sarah Pugh Swyddog Prosiect Bro Beca PLANED, Mererid Hopwood ac Hywel Teifi Edwards

TERFYSGOEDD AR Y FFORDD

Yn ystod Ionawr 2005 ymwelodd Arddangosfa Symudol Bro Beca, o fewn trelar marchnata Coleg y Drindod, â chymunedau trwy Sir Gaerfyrddin gan gynnwys Efailwen, Hendygwyn, Sanclêr, Caerfyrddin, Drefach a Gwynfe. Adroddodd yr arddangosfa hanes Terfysgoedd Rebecca gan ddangos pam fod trigolion wledig Gorllewin Cymru wedi dewis i falu giatiau yr ymddiriedolaethau tollbyrth, y targedau a ddewiswyd a goblygiadau eu gweithredoedd. Adroddodd yr arddangosfa hefyd hanes y cymeriadau a oedd yn rhan o’r terfysgoedd a’r cosb a dderbyniwyd ganddynt am eu rhan yn Nherfysgoedd Rebecca.

Gwahoddodd Owain Davies, Swyddog Prosiect Bro Beca, pobl lleol o bob cymuned i ddod a rhannu yr hyn roeddynt yn gwybod am hanes Terfysgoedd Rebecca yn eu hardal. Daeth llawer gyda lluniau o ail-berfformiadau, toriadau o bapurau newydd, cerdiau post o olygfeydd pentrefol, mapiau a straeon roeddynt wedi clywed gan eu cyndeidiau.

Mae Prosiect Bro Beca dal â diddordeb mewn derbyn gwybodaeth sydd gennych am hanes Terfysgoedd Rebecca, gan gynnwys bywyd yn eich cymuned yn ystod y cyfnod rhwng 1839 a 1844. Os oes gennych unrhyw wybodaeth hoffech ei rannu gyda ni cysylltwch â Sarah Pugh ar 01834 862105.

Ffotograff – Yr arddangosfa symudol tu allan i Ganolfan Crefftiau Gorllewin Cymru yn Sanclêr
Ffotograff - Owain Davies ac aelod o gymuned Efailwen
Ffotograff - Aelodau’r gymuned yn edrych ar yr arddangosfa yn Hendygwyn

HYFFORDDIANT GWYLIAU A DIGWYDDIADAU BRO BECA

Yn ystod mis Ionawr a Chwefror 2005 darparodd Prosiect Bro Beca, wedi ei leoli yn ACCT yn Sanclêr, hyfforddiant gwyliau a digwyddiadau rhad ac am ddim i aelodau cymunedau trwy gydol Sir Gaerfyrddin. Anelwyd yr hyfforddiant tuag at bobl a oedd eisiau gwella gwyl a fodolai eisoes neu dechrau gwyl newydd yn eu cymunedau. Roedd yr hyfforddiant yn edrych ar pynciau fel cynllunio, ariannu, cyhoeddusrwydd ac hyrwyddo, trwyddedi ac asesu peryglon. Cafodd pob un a gymerodd rhan becyn gwybodaeth gan PLANED. Cynhaliwyd yr hyfforddiant un noswaith yr wythnos yng Nghanolfan Datblygu Busnes Wledig Cyngor Sir Caerfyrddin yn Nantyci.
Os hoffech fwy o wybodaeth am hyfforddiant gwyliau a digwyddiadau yn Sir Benfro cysylltwch â PLANED ar 01834 960965.

HYWEL TEIFI EDWARDS YN AILGYNNAU CHWEDL Y BECA

Ar y 26ain o Dachwedd 2004, yn Neuadd Bentref Llanboidy, fe'n hatgoffwyd gan Hywel Teifi Edwards fod arwyddocâd digwyddiadau Terfysg y Beca yr un mor berthnasol heddiw ag oedden nhw'n 1839. Yn ei sgwrs afieithus am gymeriadau'r Terfysg, yr arwyr a'r dihirod, dywedodd Hywel Teifi Edwards ei bod yn hanfodol bwysig i gofio a dathlu ein hanes trwy gyfrwng ein traddodiadau diwylliannol. Cyflawnodd Brian John yr union beth yn ddiweddar ac roedd e'n bresennol i sôn am ei nofel newydd, y bedwaredd yng nghyfres ‘Angel Mountain’ sef ‘Rebecca and the Angels’; cyflwyniad dychmygol o fywyd yng nghyfnod y Terfysgoedd yn amlinellu'r rhesymau pam y teimlai nifer o bobl reidrwydd i gymryd rhan yn y gwrthryfel. Darllenwyd darnau gafaelgar o'r nofel gan Lis Evans, yn disgrifio'r cyfarfodydd a gynhaliwyd yn y cyfnod cyn y terfysgoedd a'r hyn y bu'n rhaid i'r rhai hynny a fu'n cymryd rhan ei ddioddef yn ddiweddarach. Roedd Neuadd Bentref Llanboidy yn lleoliad ardderchog ar gyfer y noson. Wrth gyflwyno'r noson dywedodd Muriel Bowen Evans mai tollborth Maesgwyn gerllaw oedd yr ail i gael ei dinistrio (ar ôl tollborth Efailwen) ar y 15ed o Fehefin 1839, yn ystod y terfysg dechreuol. Roedd Prosiect Bro Beca yn falch o fedru trefnu `Noson Beca` ac yn ddiolchgar i Hywel Teifi Edwards, Brian John, Lis Evans a Muriel Bowen Evans am eu cyflwyniadau arbennig ac am barhau i gefnogi'r prosiect.

Cyllidir Prosiect Bro Beca gan Gronfa Amcan 1 yr Undeb Ewropeaidd ac fe'i lleolir yn swyddfeydd PLANED yn Arberth.

Ffotograff, o'r chwith i'r dde – Lis Evans, Sarah Pugh (Swyddog Prosiect Bro Beca Sir Benfro), Brian John, Hywel Teifi Edwards, Owain Davies (Swyddog Prosiect Bro Beca Sir Gaerfyrddin), Muriel Bowen Evans.

LANSIAD PROSIECT

Lawnsiwyd Prosiect Bro Beca yn Neuadd Capel Bethlehem a thafarn y White Lion ym Mhwll Trap ar Ddydd Gwener Tachwedd 22ain, 2002. Ar y noson cafwyd ail-berfformiad o’r Ceffyl Pren a llosgi’r tollborth, bron 160 mlynedd i’r diwrnod i’r hyn a ddigwyddodd go iawn ym y pentref. Ray Gravell chwaraeodd rôl Beca, yn rheoli torf afreolus o dan arweiniad Dafydd Hywel ac yn cynnwys myfyrwyr o Coleg y Drindod, Caerfyrddin ac aelodau Hoelion Wyth Efailwen.

Dechreuodd y noson yn neuadd y Capel. Cyflwynodd Mererid Hopwood prosiect Bro Beca, ac fe’i dilynwyd gydag adloniant gan blant Ieuenctid Clwb Cristnogol San Clêr a’r Hoelion Wyth. Wrth iddo ddechrau, daeth Ray Gravell yn ganolbwynt yr ail-berfformiad. Arweiniodd y gynulleidfa i ardd y White Lion. Pasiodd y dorf y tolldy, a adeiladwyd yn arbennig ar gyfer y noson, a gorymdeithiwyd i’r tollborth lle cafwyd pantomeim ar ffurf y Ceffyl Pren. Dinistriwyd y tollborth a cymerwyd darnau o bren i’r coelcerth a’i gynnu. Daeth terfyn ar ddigwyddiadau gyda cân arall o’r Hoelion Wyth a bloeddio terfysglyd o’r dorf enfawr.

Gwahoddwyd y gynulleidfa i’r White Lion i fwynhau caws a bara ac i flasu “Blas Beca”, cwrw a gafodd ei fascu’n arbennig ar gyfer y prosiect. Cafwyd cerddoriaeth gwerinol gan grwp gwerin lleol i ddod a’r noson i ben.
Cafodd tipyn o sylw i’r digwyddiad yn y cyfryngau gan gynnwys BBC Radio Cymru, Agenda ar gyfer rhaglen S4C, Wedi 6, a cafwyd adroddiad amdano yn y Western Telegraph, Carmarthen Journal, Tivyside Advertiser a Carmarthenshire / Pembrokeshire Life.
Gwnaeth bawb fwynhau’r noson yn fawr ac roedd yn gyfle i drafod gyda cymunedau a oedd eisoes yn rhan o’r prosiect yn ogystal a’r sawl a oedd a diddordeb i fod yn rhan ohono. Cytunwyd y byddai nosweithiau fel hyn yn ymarferol i ddyfodol y prosiect, ac mae grwp Bro Beca San Clêr wedi dangos diddordeb i wneud hyn yn achlysur flynyddol.
Roedd y mwyafrif o wahoddedigion yn awyddus i wisgo’r dillad Beca a ddarparwyd a gwnaeth nifer duo eu gwynebau. Roeddynt yn gynrhychiolwyr cymunedau lleol a oedd eisoes ynghlwm â’r prosiect a chynrhychiolwyr partneriaid y prosiect. Mae’r dillad a’r tolldy ar gael i unrhyw gymuned sydd am gynnal ail-berfformiad.
Cafwyd lawnsiad llwyddiannus iawn a hoffai ACTT a PLANED ddiolch i bawb a gymerodd rhan.

Ffotograff - Ray Gravell a Dafydd Hywel yn dinistrio’r glwyd yn lawnsiad Prosiect Bro Beca, Pwll Trap, Sanclêr, Tachwedd 22ain 2002.

Cychwynnodd Bro Beca yn 2002 fel prosiect ar y cyd rhwng Rhwydwaith Gweithredu Lleol Sir Benfro er Menter a Datblygu (PLANED) ac Antur Cwm Taf Tywi (ACTT).

Amcanodd y prosiect gynorthwyo cymunedau yn Sir Benfro a Sir Gâr i ddatgelu a dehongli eu hanes ynglyn â Therfysgoedd Beca.

Ariannwyd Bro Beca gan Fwrdd Croeso Cymru, Gronfa Amcan 1 yr Undeb Ewropeaidd a Chronfa RGTCG.

Mae Prosiect Bro Beca yn parhau yn Sir Benfro o dan Raglen Naws am Le PLANED, ariennir gan Gronfa Gweithredu dros Gymunedau Gwledig (GGG) Llywodraeth Cynulliad Cymru.